Azərbaycanın çoxvektorlu diplomatiyası - İlham Əliyevin yeni mesajları - ŞƏRH
Prezident İlham Əliyev Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) VIII Qurultayında Azərbaycanın qarşıdakı dövrdə siyasi, iqtisadi, təhlükəsizlik və s. məsələlərlə bağlı xarici siyasət istiqamətlərində əsas prioritetlərini ortaya qoydu.
Prezidentin çıxışında Azərbaycanın bundan sonrakı diplomatik kursunun əsas prinsipləri bir daha aydın şəkildə ortaya qoyuldu. Bəyan edildi ki, Azərbaycanın xarici siyasətinin əsasını bundan sonra da müstəqillik, milli maraqların qorunması, dövlət suverenliyi, çoxşaxəli beynəlxalq əlaqələr və heç bir siyasi düşərgədən asılı olmamaq təşkil edəcək.
Dövlət başçısı xüsusilə vurğuladı ki, Azərbaycan xarici siyasətini elə qurmalıdır ki, heç kim ölkənin daxili işlərinə müdaxilə edə bilməsin. Bu yanaşma Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində öz milli maraqlarına əsaslanan müstəqil aktor kimi mövqeyini qorumaq niyyətini nümayiş etdirir.
Prezident bildirib ki, xarici siyasətlə bağlı addımlarımız dünyada böyük təqdirlə qarşılanır və nüfuzumuz artır:
"Biz bir çox yeni formatlara qoşuluruq. Bu gün Azərbaycan qədər çoxşaxəli beynəlxalq əlaqələr quran və bir çox ölkələrlə, deyə bilərəm ki, bütün qütblərlə təmasda olan, öz maraqlarını müdafiə edən ikinci ölkə çətin tapılsın, bəlkə də var. Amma hər halda bu, bir nadir təcrübədir. Təkcə son ayın hadisələrini xatırlatmaq kifayətdir ki, hər kəs görsün, bir-birinə, deməli, düşmənçilik edən ölkələrin yüksəkvəzifəli nümayəndələri beynəlxalq tədbirlər çərçivəsində Azərbaycanda görüşürlər".
Və Azərbaycanın da seçilməsi təsadüfi deyil. İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, bunun səbəbi Azərbaycana olan inamdır: "Çünki bilirlər ki, Azərbaycan etibarlı tərəfdaşdır. İkincisi, indi bir çox ölkələr müxtəlif düşərgələrə üzv olublar, yaxud da ki, olmaq istəyirlər".
Azərbaycanın müstəqillik tarixinin müxtəlif mərhələləri göstərib ki, dövlətin siyasi, iqtisadi və hərbi baxımdan güclü olması onun xarici siyasətdə manevr imkanlarını genişləndirir. Və xarici siyasətimizin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif güc mərkəzləri ilə paralel şəkildə münasibətlər qurmasıdır. Azərbaycan çoxsaylı ölkələrlə, o cümlədən dünyanın müxtəlif qütbləri ilə əlaqələr saxlayır və öz maraqlarını müdafiə edir. Bu siyasətin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan beynəlxalq münasibətlərdə yalnız bir güc mərkəzinə bağlanmır. Əksinə, müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan münasibətlər qurur. Bu isə ölkəyə mürəkkəb və sürətlə dəyişən beynəlxalq şəraitdə daha geniş diplomatik manevr imkanları verir.
Azərbaycanın yürütdüyü xarici siyasət kursunun mahiyyəti nədir? Bu siyasət heç bir düşərgəyə qoşulmamaqdan ibarətdir və Prezidentin də ifadə etdiyi kimi bundan sonra da belə olacaq. Və bu yanaşma ölkənin xarici siyasətində strateji müstəqilliyin qorunmasının əsas göstəricilərindən biri kimi təqdim olunur. Xarici siyasət modelini bir cümlə ilə ifadə etmək mümkündür: dost və tərəfdaşların sayını artırmaq, lakin milli maraqlar hesabına heç bir asılılıq yaratmamaq.
Azərbaycan geniş geosiyasi proseslərin iştirakçısıdır
Prezidentin çıxışında Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artması ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlərə gəldikdə, bu, ölkənin son illərdə əldə etdiyi diplomatik nəticələrin miqyasını göstərir. Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlarda fəallığının artması, müxtəlif siyasi və iqtisadi platformalarda iştirakının genişlənməsi ölkənin yalnız Cənubi Qafqaz çərçivəsində deyil, daha geniş Avrasiya məkanında mühüm tərəfdaş kimi qəbul edilməsinə şərait yaradıb.
Dövlət başçısı Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Məşvərət Görüşlərinə tamhüquqlu üzv kimi qəbul edilməsini də xüsusi hadisə kimi qeyd edib. Azərbaycanın coğrafi baxımdan Mərkəzi Asiyada yerləşməməsinə baxmayaraq, region dövlətləri ilə siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və enerji əlaqələrinin inkişafı onun həmin platformaya inteqrasiyasına zəmin yaradıb. Bu fakt Azərbaycanın xarici siyasətində coğrafi sərhədlərin imkanlarından daha geniş yararlanma ənənəsinin formalaşdığını göstərir. Bakı həm Qərb, həm Şərq, həm Şimal, həm də Cənub istiqamətlərində əlaqələrini inkişaf etdirərək özünü müxtəlif regionları birləşdirən mühüm tərəfdaş kimi təqdim edir.
Çin və ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq
"Deyə bilərəm ki, son müddət ərzində iki tarixi hadisə baş vermişdir. Çin və Amerika ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətləri qurduq. Çinlə hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq bəyannaməsi imzalanmışdır, Amerika Birləşmiş Ştatları ilə Strateji Xartiya imzalanmışdır. Bunlar dünyanın iki supergücüdür, üçüncüsü yoxdur. Bax, bu iki supergüclə Azərbaycan strateji tərəfdaşdır. Yəni bizim əhalimiz, ərazimiz o qədər də böyük deyil. Nədir bu? Bax, bizə olan inam, bizə olan münasibət, bizim sözümüzə olan inam".
Prezident bununla da, Çinlə hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq haqqında bəyannamənin, ABŞ ilə isə Strateji Xartiyanın imzalanmasını Azərbaycanın xarici siyasətində mühüm hadisələr kimi qiymətləndirib. Bu iki ölkənin dünya siyasətindəki çəkisi nəzərə alınarsa, Azərbaycanın hər iki istiqamətdə strateji tərəfdaşlıq münasibətləri qurması Bakının xarici siyasətinin balanslaşdırılmış xarakterini göstərir.
Çin dünyanın əsas iqtisadi və geosiyasi güclərindən biri, ABŞ isə qlobal siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik sistemində aparıcı dövlətlərdən biri olaraq qalır. Bu iki fərqli güc mərkəzi ilə eyni vaxtda strateji münasibətlərin inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın heç bir qütbün qarşısında digər tərəfi seçmək məcburiyyətində olmadığını nümayiş etdirir. Burada əsas məsələ tərəf seçmək deyil, Azərbaycanın milli maraqlarına uyğun tərəfdaşlıq imkanlarından istifadə etməkdir.
İslam dünyasında Azərbaycanın artan rolu
Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri də İslam dünyası ilə əlaqələrin inkişaf etdirilməsidir. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın D-8 təşkilatına üzv qəbul edilməsini mühüm hadisə kimi qeyd edib. Və bəyan edib ki, 30 il ərzində ora bir dənə də olsun yeni üzv qəbul edilməyib və tək Azərbaycan bu şərəfli məsələyə nail oldu, artıq D-8-in üzvüyük:
"İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı ilə bizim çox sıx əlaqələrimiz var. Gələn il Azərbaycanda Zirvə Görüşü keçirilməlidir. Bu Zirvə Görüşü sıradan Zirvə Görüşü olmayacaq, çünki bu gün əfsuslar ki, İslam ölkələri bir-biri ilə müharibə aparırlar. Bu bizi çox narahat edir, çox məyus edir, bu olmamalı idi heç vaxt. Hamı yaxşı bilir ki, biz İslam həmrəyliyinin gücləndirilməsi üçün nə qədər böyük səylər göstəririk və burada da birləşdirici rol oynayırıq. Buna həm bizim tariximiz və bu günümüz, siyasi addımlarımız və imkanlarımız şərait yaradır".
Prezidentin bu sözlərində ən mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan müsəlman dövlətləri arasında sülh əmin-amanlığın təmin olunmasına çalışır. Və islam dünyası da bu mesaja xüsusi önəm verməli, qiymətləndirməlidir. Azərbaycanın İslam dünyasında oynadığı rol təkcə siyasi münasibətlərlə məhdudlaşmır və Bakı İslam həmrəyliyinin gücləndirilməsi, müsəlman ölkələri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi və müxtəlif mədəniyyətlər arasında dialoqun təşviqində də fəallıq göstərir.
Avropa ilə münasibətlərdə strateji tərəfdaşlıq
Avropa İttifaqına üzv dövlətlərlə münasibətləri də Azərbaycanın xarici siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri kimi dəyərləndirilməlidir. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Aİ-nin bir sıra üzv dövlətləri ilə strateji tərəfdaşlıq haqqında sənədlərə malik olduğunu bildirib və əlavə edib ki, bu format artıq 10 Aİ üzv dövlətini əhatə edir.
Bu münasibətlər Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində, nəqliyyat və logistika sistemində və regional əməkdaşlıq layihələrində rolunu artırır. Enerji məsələsi burada xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın neft, qaz, elektrik enerjisi və digər enerji resurslarının ixrac imkanları ölkənin beynəlxalq iqtisadi və siyasi çəkisinin artmasına şərait yaradır. Prezident çıxışında enerji təhlükəsizliyinin milli təhlükəsizliklə birbaşa bağlı olduğunu vurğulayıb.
Beləliklə, İlham Əliyevin qurultayda xarici siyasətlə bağlı çıxışı Azərbaycanın yeni geosiyasi mərhələdə öz qarşısına qoyduğu məqsədləri aydın şəkildə ortaya qoyur. Bu kursun əsasını milli maraqların müdafiəsi, güclü dövlət, balanslaşdırılmış tərəfdaşlıq diplomatiyası təşkil edir.
Qurultayda səsləndirilən mesajlardan belə nəticə çıxarmaq olar ki, Azərbaycanın qarşıdakı mərhələdə xarici siyasətinin əsas məqsədi sadəcə mövcud mövqeləri qorumaq deyil - hədəf daha fəal diplomatiya aparmaq, yeni tərəfdaşlıqlar qurmaq, Azərbaycanın beynəlxalq çəkisini artırmaq və bütün bunları milli maraqların, dövlət suverenliyinin və müstəqil qərarvermənin qorunması ilə paralel həyata keçirməkdir. Bu baxımdan, Azərbaycanın xarici siyasət kursu yeni dünya düzənində özünəməxsus model kimi formalaşır. Bu kurs da çoxvektorlu xarici siyasət kursu və əməkdaşlığı, milli maraqlardan geri çəkilməməyi özündə ehtiva edir.(Report)
