Son illər Azərbaycanda ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərlə yanaşı, qanunsuz ağackəsmə, faydalı qazıntıların qanunsuz hasilatı, su hövzələrinin çirkləndirilməsi, tullantıların ətraf mühitə atılması, torpaq sahələrinin korlanması və biomüxtəlifliyə zərər vuran digər hüquqpozmalarla mübarizə də dövlətin əsas prioritetlərindən biri olaraq qalır. Bu istiqamətdə hüquq-mühafizə orqanları, xüsusilə Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu mühüm rol oynayır. Prokurorluq ekoloji cinayətlərin aşkar olunması, araşdırılması, təqsirkar şəxslərin məsuliyyətə cəlb edilməsi və dövlətə dəymiş ziyanın ödənilməsinin təmin edilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirir.

Ekoloji cinayətlərin araşdırılması zamanı Baş Prokurorluq, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, Daxili İşlər Nazirliyi, Dövlət Sərhəd Xidməti və digər aidiyyəti qurumlarla sıx əməkdaşlıq edir. Qanun pozuntusu barədə daxil olmuş müraciətlər, vətəndaş şikayətləri, media materialları və sosial şəbəkələrdə yayılan məlumatlar əsasında araşdırmalar başlanılır, hadisə yerlərinə baxış keçirilir, ekspertizalar təyin olunur və ətraf mühitə vurulan ziyanın məbləği hesablanır. Cinayət tərkibi müəyyən edildiyi halda isə Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin müvafiq maddələri ilə cinayət işi başlanılır.

Hazırda ölkədə ən çox rast gəlinən ekoloji cinayətlər sırasında meşə fonduna daxil olan ərazilərdə qanunsuz ağacların kəsilməsi, çay yataqlarından və digər ərazilərdən icazəsiz qum-çınqıl və digər faydalı qazıntıların çıxarılması, məişət və tikinti tullantılarının qanunsuz şəkildə təbiətə atılması, su hövzələrinin çirkləndirilməsi, torpaqların yararsız vəziyyətə salınması, qanunsuz ov və balıq ovu faktları üstünlük təşkil edir. Son illər xüsusilə sosial şəbəkələrdə yayılan görüntülər əsasında qanunsuz ağackəsmə və faydalı qazıntıların hasilatı ilə bağlı başlanılan araşdırmaların sayı artıb ki, bu da ictimai nəzarətin hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyətinə mühüm dəstək verdiyini göstərir.

Baş Prokurorluğun fəaliyyəti yalnız cinayət işlərinin istintaqı ilə məhdudlaşmır. Qurum ekoloji qanunvericiliyin pozulmasına şərait yaradan səbəblərin aradan qaldırılması üçün aidiyyəti dövlət qurumlarına təqdimatlar göndərir, profilaktik tədbirlər həyata keçirir, dövlətə vurulmuş maddi ziyanın ödənilməsi üçün mülki iddialar qaldırır və qanun pozuntularının təkrarlanmaması istiqamətində nəzarət mexanizmlərini gücləndirir.

Rəsmi statistik göstəricilər prokurorluq orqanlarının fəaliyyətinin miqyasını da əks etdirir. Baş Prokurorluğun açıqladığı məlumatlara əsasən, 2025-ci ildə ölkə üzrə 31 mindən çox cinayət hadisəsi qeydə alınıb, minlərlə cinayət işi üzrə ibtidai istintaq tamamlanaraq məhkəmələrə göndərilib. Ekoloji cinayətlər ümumi statistika daxilində ayrıca göstərilməsə də, Baş Prokurorluğun və Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin mütəmadi məlumatlarından görünür ki, hər il qanunsuz ağackəsmə, qanunsuz faydalı qazıntı hasilatı, su hövzələrinin çirkləndirilməsi və digər ekoloji hüquqpozmalar üzrə çoxsaylı cinayət işləri başlanılır, təqsirkar şəxslər barəsində hüquqi tədbirlər görülür və dövlətə vurulan ziyanın ödənilməsi təmin edilir.

Son illərdə prokurorluğun fəaliyyəti nəticəsində qanunsuz qum-çınqıl hasilatı, meşələrin məhv edilməsi, çay məcralarının dəyişdirilməsi və tullantılarla bağlı bir sıra rezonans doğuran faktlar üzrə cinayət işləri başlanılıb, məsul şəxslər barəsində prosessual qərarlar qəbul edilib. Bu, ekoloji cinayətlərlə mübarizədə cəzasızlıq mühitinin formalaşmasına imkan verilmədiyini göstərən mühüm göstəricilərdən hesab olunur.

Ekoloji cinayətlərlə mübarizənin effektivliyi yalnız hüquqi məsuliyyət tədbirləri ilə məhdudlaşmamalıdır. Müasir monitorinq sistemlərinin tətbiqi, pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə, ictimai nəzarətin gücləndirilməsi, vətəndaş müraciətlərinə operativ baxılması və ekoloji maarifləndirmə tədbirlərinin genişləndirilməsi də bu istiqamətdə mühüm rol oynayır. Baş Prokurorluğun ekoloji hüquqpozmalarla bağlı fəaliyyəti ətraf mühitin mühafizəsinə, təbii sərvətlərin qorunmasına və ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunmasına mühüm töhfə verir. Bununla yanaşı, ekoloji cinayətlərin qarşısının daha effektiv alınması üçün hüquq-mühafizə orqanları, aidiyyəti dövlət qurumları və cəmiyyət arasında əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsi vacib hesab olunur.